Ruimte voor verbeelding

Met grote belangstelling kijk ik naar de toekomst van storytelling door middel van Virtual- en Augmented Reality. Als maker maar ook als publiek. Informatie, vermaak en educatie, liefst in een spannende combinatie. Ik draag de ontwikkeling van intrigerende, knappe technologieën die dit mede mogelijk maken op mijn beide handen, tot boven mijn kracht. Tegelijk zou ik mijn persoonlijke verbeelding wel eens onverholen willen meten aan die technologische bril.

***

Iets dat je raakt
De praktische meerwaarde van Virtual Reality is al gebleken in tal van branches. In de bouw, in de medische wereld en ook in het onderwijs. ‘De ervaring beklijft beter dan een reguliere les,’ zijn de woorden van een docent in de krant. Ja, informatie beklijft beter, als je je er minimaal iets bij voor kunt stellen. En al helemaal als je erdoor wordt geprikkeld. Een fijne impuls of een stekelige prikkel is de uitwerking van iets dat je heeft geraakt, al weet je soms niet precies waar. Een verhaal raakt – áls het raakt – aan iets van jouw eigen, persoonlijke verhaal.

Met de inzet van interactieve media rond radio-, tv-, web-programma’s of evenementen wordt het publiek uitgenodigd om zelf naar het verhaal toe te bewegen. De luisteraar, kijker of bezoeker kan er zich het verhaal voor een stukje ‘eigen’ mee maken. En dan kan het gebeuren: de klik, de meeting in the middle. Voor zowel maker als publiek begint het echte delen van een verhaal bij het aangaan van de interactie. En wanneer twee partijen in beweging zijn als zij elkaar raken, wordt de impact vergroot. Hoe ligt dit bij Virtual- of Augmented Reality?

Virtual Reality
Nu hebben ze dan een kolos van een bril op je hoofd gezet en beweeg jij je als een wankele bejaarde door de ruimte. Je moet vertrouwen op de kracht in je benen om overeind te blijven en op je gezonde benul van wat boven en onder is. Gelukkig is daar nog éen van de aanwezige makers. Hij heeft zojuist het ding op je hoofd gezet en zal als een soort verpleger naast je blijven staan om te zorgen dat je niet tegen de muur op deint in je euforische beleving van de wereld van Jheronimus Bosch, waar je zojuist even virtueel ingestapt bent.
De VR van De Tuin der Lusten is een onderdeel van de Jheronimus Bosch-drieluik van de NTR en Pieter van Huystee, bestaande uit een documentaire, een interactieve documentaire en deze Virtual Reality-versie (in ontwikkeling).

VR-developer Jeff Shaw en NTR-stagaire Jolien Maas tijdens lancering Jher. Bosch Interactive (januari 2016).
VR-developer Jeff Shaw en NTR-stagaire Jolien Maas tijdens lancering Jher. Bosch Interactive (januari 2016- Foto: Lilian van Rooij).


Augmented Reality
Een tijdje later sta ik in Eindhoven tijdens de Dutch Design Week (2016) in HoloLens-experience bij de expositie van kunstenaar Maarten Baas. VPRO Medialab doet onderzoek naar nieuwe vormen van storytelling en experimenteert met de HoloLens. Het is de VR-bril extraordinair: je ziet de fysieke wereld om je heen en de HoloLens-bril brengt hierbinnen hologrammen tot leven. In deze mixed reality-beleving ontvouwt zich in acht minuten het verhaal over The Tree Trunk Chair.

Eerst moeten de audio-dopjes worden gecleaned en ik moet deze in mijn oren doen voordat ik hem op mag; de bril – een dure haarband die fancy gevormde, nagenoeg transparante glaasjes voor mijn ogen hangt. Ik krijg instructies hoe ik op de zijkant van mijn bril het volume kan regelen. Wat leuk. Want stel je even voor… een volumeknop bij je rechteroor!

‘Stel je voor, een volumeknop bij je rechteroor!’

In een door stopwandjes afgebakende ruimte zijn scènes te ontdekken. Door mijn hoofd te draaien schuiven er 3D-objecten voor je lens. Om te beginnen die boom, de rijzige ‘hoofdhoofdpersoon’, die ik virtueel kunt zien groeien in het midden van de ruimte. Leg mijn hoofd in je nek en ga met boom en al uit m’n dak! Dan hem eens even van dichtbij bekijken, of op mijn hurken onder tafel kijken. En hoe een in de stam gekrast hartje-pijltje met een speels stukje dialoog tussen mijn oren voor een schets van een verliefd stelletje kan zorgen, dat ik niet kan zien, maar er wel is. * Klik! *

Virtuele boom in de Hololens-experience van de Tree Trunk Chair (DDW 2016).
Virtuele boom in de Hololens-experience van de Tree Trunk Chair (DDW 2016).


Het geheel wekt een rijke indruk, al zijn de holografische beelden nog schetsmatig.
‘Dat is nu nog wat de software aankan,’ werd mij verteld en ook, dat het in slechts twee weken was gebouwd. Daarmee wist ik het alsnog niet zo goed te plaatsen op de schaal van ‘goed gedaan’.

Maar dat hoeft geen probleem te zijn als je aan een impressie al genoeg hebt voor een treffend beeld van een stoel die bestaat uit éen stuk van een indrukwekkende boomstam. Net als toen ik als kind aan een halve bladertak genoeg kon hebben voor de mooiste schuilhut in het bos; ik zat er écht in!

Het virtuele beeld van de Tree Trunk Chair in de AR-experience tijdens DDW 20016.
Het virtuele beeld van de Tree Trunk Chair in de AR-experience tijdens DDW 20016.

De vliegende boktorren rond de boom maken al een meer geavanceerde indruk. Ze zijn grappig, schattig en ik kan onder ze door lopen! Nou was het mij niet opgevallen dat dit toevallig het enige content-element was dat niet uit stills bestond maar had bewogen.

Een veelheid voor de beleving, want ja, het blijft toch een nieuwe ervaring, deze HoloLens-experience. Soms is het samenspel van beeld en geluid van dit verhaal wat lastig te volgen en kan het zijn dat er details aan mij voorbij zijn gegaan. Maar dan dus niet dat verliefde stelletje.

Hartje/pijltje in de virtuele boom in het AR-experience over de Tree Trunk Chair (DDW 2016).
Hartje/pijltje in de virtuele boom in het AR-experience over de Tree Trunk Chair (DDW 2016).


Is er nog ruimte voor verbeelding?’ vraagt éen van de betrokken makers van VPRO Medialab aan mij zodra ik de HoloLens weer heb afgezet en mijn indrukken heb gedeeld.


‘ís er nog ruimte voor verbeelding?’ vraagt éen van de betrokken makers zodra ik de HoloLens weer heb afgezet.

‘Augmented Reality’, de term doet vermoeden dat het middel iets toevoegt aan de realiteit. Of dat het alvast een deel van jouw verbeelding overneemt. En als men zich afvraagt of een dergelijke mixed reality-verhaal nog ruimte laat voor verbeelding, dan klinkt dat alsof men de verbeelding ziet bepalen of het nog leuk is.

Wat mij betreft is er altijd ruimte voor verbeelding zodra je wordt geprikkeld door een verhaal. Hoezeer een slimme, spannende, fascinerende (multi)mediale invulling ook bijdraagt aan de beleving en de schaal van goed-gedaan wellicht nog meeweegt, ik denk dat juist onze verbeelding het échte verrijkende werk verzorgt en dat onze verbeelding het verschil maakt tussen fijn of stekelig / meer of minder / wel of niet geraakt worden.

Het is aan de programmamakers om het succesrecept te bepalen dat het publiek zal prikkelen; om met een creatieve, vakkundig vormgegeven mix van beeld, tekst en klank precies genoeg te géven om de ontvanger in het midden te treffen.

Over raken en geraakt worden gesproken; zo stel ik het mij soms voor: impact komt bij tweerichting-verkeer – op hetzelfde spoor.

Je verbeelding gebruiken

Als verbeelding het verschil maakt of een verhaal je raakt, vraag dan ook (eerst): hoe leren wij onze verbeelding te gebruiken? Hoe leren wij om ontvankelijk te zijn voor verhalen? Om die weg van interactie voortvarend op te gaan en verhalen van anderen tegemoet te treden, om geraakt te worden; om te delen?

Het was spelen. En vervelen. Hutten bouwen en knutselen met luciferdoosjes en herfstblaadjes tijdens de overblijf-uurtjes. En ook eten, huiswerk, slapen en dromen hoorden er allemaal bij. Gewoon veel en van alles beleven en het net zo snel weer vergeten. En dan later, later. Later toen je groot was werd je geprikkeld door mooie, fantastische, dramatische, geraffineerd vertelde of van zichzelf complexe verhalen om je heen en kwam de ‘kunst’ van verbeelden als vanzelf weer in vol ornaat tot leven.

In dat licht zou ik, later nu ik groot ben, mijn persoonlijke verbeelding wel eens onverholen willen meten aan de bril – aan ál die groeiende bomen in het technologische bos.

De VR-bril is nog geen gemeengoed of de Pokémons vliegen in het rond. En als ík al een HoloLensbril op mijn hoofd heb gehad, geloof me, dan is deze al héél bereikbaar. De techniek ontwikkelt zich sneller dan wij kunnen bijhouden. …De techniek ontwikkelt zich sneller dan wij kunnen bijhouden? Laat het nou precies andersom zijn. Die techniek houdt ons niet bij!
Sneller, slimmer, persoonlijker, massaler, intuïtiever, interactiever… Wij, verhalenmakers, denken in wat er zal zijn. Maar, hebben wij dat niet áltijd al gedaan, van kinds af aan?

Wij denken in wat er zal zijn.
Hebben we dat niet altijd al gedaan, van kinds af aan?

Nog even – en we swipen alle tablets opzij. Nog even en we hebben geen enkel device meer nodig. Nog even – en onze hersenen werken zo snel, dat wat je ziet en wat er zou kunnen zijn, binnen een nanoseconde samenvallen.

Nog even..? Misschien is dat dan morgen al.
Of is het altijd zo geweest?
Zoals nu – nu, op de terugweg van de Dutch Design Week. En geen chaperone die mij, hier in de trein, voor het deinen tegen de muur behoeden zal. In deze wereld is het de muur zélf die naast mij staat en mij zal behoeden voor een val.

“Met een schok staan we stil. Met mijn schouder schuur ik tegen de muur van het balkon. De trein is abrupt gestopt, zomaar ergens tussen velden of wegen. Toch geen aanrijding met een persoon? We kijken elkaar even aan. We moeten er niet aan denken… Te laat! Want ik zie nu hoe onze trein zijn luikjes van ogen geërgerd naar boven draait. En ik zie de neus van de trein die snoevend met bloed bespat, denkt, jeez.., da’s deze week al de zoveelste keer. En ja, dan verschijnt hij in mijn hoofd en opeens voel ik voor hem. Geheel losgedreven van deze plaats en tijd – en dat is oké want er zijn velen zoals hij – die eenzame fietser die zich, kromgebogen over het stuur tegen de wind. Onder de trein rijdt.”

Ik doe ze weer open, mijn ogen. We rijden weer. En het moment is vervolgen. Maar het verhaal is verteld en ik weet: voor de holo-lenzen die ik draag, hoef ik soms mijn ogen niet eens te gebruiken.

***