Denkbaarheid

‘Op dagelijkse basis heb je helemaal niet door dat daar gebouwen aan het ‘groeien’ zijn. En nu staan ze er, alsof ze er nooit niet hebben gestaan.’ In het eerste deel van mijn audioverhaal over de Leuvehaven (augustus 2019), beschreef ik hoe deze plek, sinds ik daar voor het eerst kwam in 2011, al onmerkbaar veranderd is.

Nee, er wordt geen eindredactie gevoerd op al die kleurcombinaties, en geen regie op de hoek waarin ik ze zie. Als passant zie ik altijd maar een stukje, een plaatje. En het geheel waar dit plaatje een uitsnede van is, is een levend gegeven; geen entiteit op zich. Toch wordt deze ruimte bezeten, is hij van iemand, namelijk van zichzelf. 

Het geheel, deze ruimte, is aan het leven! Heel langzaam, weliswaar. Het leeft een leven waarin dingen veranderen, dingen worden, dingen ontstaan en, even langzaam als ze er zijn gekomen, ook dingen, soms ongemerkt, vergaan.

Niet ondenkbaar 
In het verhaal van viroloog/epidemioloog en Zomergast Jaap Goudsmit vond ik een bescheiden verwoording hiervan.

De host citeerde iets uit het voorwoord van diens nieuwe boek*. Het citaat ging over de gebeurtenis op 9/11, de aanslag waar Goudsmit in New York een directe getuige van was geweest: 
  ‘“Die dag leerden we weer hoe kwetsbaar we zijn; iets wat we door de jaren van vrede en veiligheid na de Tweede Wereldoorlog waren vergeten. Dat een groep terroristen de Verenigde Staten in hun hart kon raken (…) schudde mij toen wakker. Het luidde een tijdperk (…) in waarbij het niet ondenkbaar was dat mensen raketten zouden maken met het dodelijke ebola-virus als lading, en die zouden afschieten ook”.’ 
   Die raketkop die een aanleiding vormde voor zijn werk van destijds, was, zo vertelde Goudsmit, gaandeweg weer van de radar verdwenen; toen de dreiging verminderde was het project op de plank beland. Maar hij zag in 9/11, en nu ook in de corona-crisis, weer zo’n kantelpunt: Er gebeurt iets waardoor je je opeens ten volste bewust wordt van een veranderende wereld; met als schrikbeeld dystopie.
  ‘Het is eigenlijk boeiend hoe de wereld kan veranderen om je heen, zonder dat je het eerst merkt. Dus het gaat heel langzaam, zo’n verandering,’ zo vervolgde hij.

Hiermee beschreef Goudsmit in feite hoe de veranderde wereld al denkbaar was, voordat je het merkt. Dit ligt in lijn met die gedachte van mij: over ruimte en de ‘som’, het resultaat van alles wat daarbinnen aan de hand is, die verandering is van zichzelf; voordat het jou bereikt heeft de denkbaarheid nog even geen eigenaar, geen actor; was er niemand die de denkbare wereld dácht. (Of het moet een ándere partij geweest zijn, maar dat is, behalve een interessante, relevante en urgente gedachte, hier toch even terzijde gesteld). 
   Wat Goudsmit ermee wilde zeggen, was: je moet wel op blijven letten.
Anders is die verandering voordat je er erg in hebt al deel van de realiteit. 

Opletten
In mijn audioverhaal over de Leuvehaven zit ook zo’n kantelpunt-gedachte bij de coronacrisis. Het besef, dat bij de eerste lockdown al tot me doordrong, dat dit niet zomaar een hick-up’je in de dagelijkse gang van zaken zou zijn, maar echt van bepalend kaliber voor hoe alles verder zou gaan. Hoe zou mijn najaar eruit gaan zien? Zou ik het mij, bijvoorbeeld, nog kunnen permitteren om te studeren (dat wil zeggen; op de manier zoals ik het op dat moment deed: namelijk naast mijn betaalde werk colleges volgen in Tilburg, en dat op drie dagen van de week.)   
   De positieve kant van de zaak die ik overigens zag, was gelegen in de loper die ik klaarblijkelijk voor mezelf had uitgerold. ‘Mijn najaar begon al vorige zomer,’ zo vertel ik in aflevering vijf. Ja, in de zomer van 2019 had ik een zaadje (of een heel zakje ;-)) geplant.

…Die denkbeeldige loper zal zich voor je uit gaan rollen. Soms wel een jaar vooruit! En terwijl jij -alert of niet- gaat lopen, dan is het dus wel even opletten geblazen: welke richting uit? 

Bijsturen 
Je kunt wakker geschud worden en dan proberen zo wakker mogelijk te blijven. Blijven opletten. Oké, maar wat kun je dóén? …Varen op het moment! Ja, na een aanslag spontaan bij het ziekenhuis aankloppen of ze daar je hulp konden gebruiken… al was de kans groot van niet. Beter kon je, zoals Goudsmit deed, naar vrienden in Long Island gaan, omdat het je in New York even een beetje te grimmig werd.
   …Kun je in je eentje de veranderende wereld bijsturen? 
Nee, natuurlijk niet; de verandering is al éérder, en nog veel eerder geschied.

Twee dingen: ‘de denkbaarheid heeft nog even geen eigenaar’, en ‘zodra je het merkt, zit je er al middenin’; daar kun je – al zou je het niet zeggen – daar kun je toch wel iets mee! Deze stellingen vormen dan ook een belangrijke basis in het Horizon Atelier.

– Iris Droog

*Ten tijde van de uitzending luidde de boektitel ‘In strijd met het coronavirus’, maar ik vermoed dat het ‘Vrij van Corona’ betreft (Pluim, 2021).