We zien meer

De horizon, daar sta je altijd precies middenin. Wat betekent die rand in alle richtingen, aan het einde van ons zicht? Soms zou je wel in de toekomst willen kijken; weten wat daar achter ligt.

In tijden waarin we allemaal halsreikend uitkijken naar meer perspectief, maakte ik een mini-masterclass ‘in de toekomst kijken’ in audio, tevens een schets van de horizon-filosofie. Hieronder te lezen als mini-essay.

We zien meer.

Een tijdlang had het geen enkele zin om zin te hebben in reizen! Was het niet slim om een vakantieboeking te doen. Maar wie had kunnen bedenken, dat toen de festivals éen voor éen werden afgeblazen, we dat gelijk ook maar voor dit jaar konden doen? 
  Nu staat onze wereld op het punt weer groter te worden. De mogelijkheden krijgen weer meer contour. Al moeten we onszelf misschien samenrapen en is het een beetje zoeken: het aangrijppunt van de frisse moed. Soms zou je wel in de toekomst willen kijken; komt het allemaal goed? Voor wie wel eens óver die horizon zou willen kijken, doe ik een voorzet voor hoe je dat doet.

Soms zou je wel in de toekomst willen kijken;
komt het allemaal goed?

Begrip
Ik heb ‘de horizon’ als een begrip leren kennen, een woord voor een bepaald geheel; een geheel waar we in leven, voor ‘life as you know it’ met al zijn gegevens; als een décor. Een décor voor plezier en drama, voor dromen, liefde, innig vermaak; kortom, als arena voor ons verhaal. 
  ‘Je horizon’ verwijst ook wel ‘es wat platter naar ‘het behang’; de bekleding die op de muren van je leven hangt. Als in: de omgeving waarin je werd geboren, en waar je ooit misschien dwars doorheen wilde breken, of waar je nog steeds soms de weg niet weet. Maar misschien juist een ruimte waar je schitterend inblendt, omdat je hem zelf hebt aangekleed. 

Tijd en ruimte
‘Een horizon’ klinkt voor mij als een 
uitgangspunt, een gegeven; noem het ‘de staat van zijn’. Daarmee krijgt deze ook een bijklank, namelijk die van de tijd. Een aanduiding voor het ‘nu’, je leven zoals het nu is. Maar soms ook voor een termijn; ‘aan welke horizon denk je, met je project’? Een jaar? Een decennium..? Oftewel de globale verte tot waar het zicht dat je hebt
op je bezigheden reikt. 
  Dat maakt de horizon tegelijk ook een ruimte; ruimte die je pakt als je aan wilt geven dat je tot daar en nog niet verder kunt kijken. Eerst maar ‘es tot daar, en dan zien we wel weer! En, een decennium, hoor ik je denken, dat is ook al bést ver.

Scope
Maar stel nou, je zegt: dit duurt mijn hele leven. Dat zeg je toch soms ook? Over je leven bijvoorbeeld, om te beginnen. Over je huwelijk, of een ander soort liefdesprojectAls je dát zegt, heb je dan in de toekomst gekeken? Heb je met de scope ‘je hele leven’ dan zomaar die hele bol in beeld?
    …Slechts de halve, zeg je? 
   Kijk, dat vind ik nou scherp opgemerkt. 
Ja, misschien zien we zelfs maar een kwart, (als we ons hoofd niet al te ver draaien), én als je het beeld van de horizon letterlijk neemt. 

Beeld
Ja, bij het in horizon-termen beschrijven waar je staat in het leven, is er inderdaad altijd een stuk wat je niet overziet; namelijk het gedeelte dat áchter je blikveld- en trouwens ook, wat recht onder je voeten ligt. 
En dan is het die rand aan het einde, die aardkorst in feite, die ons het zicht op de toekomst ontneemt.

Wat, als wij de aardbol eens helemaal weg zouden denken! Dat we hem compleet doorzichtig zouden hebben gemaakt… Ho! Nee, stop. Dat kan niet! Dan houden we toch niets over om ons voort te kunnen bewegen? We willen tenslotte wel bakens en mijlpalen op ons pad; we willen ook voorbeelden kunnen volgen; ja, natuurlijk, ook iets met mensen; kortom, we willen wel zichtbaar resultaat!

Wat, als we onze ogen weg zouden denken om de toekomst te kunnen zien.
De toekomst, met al zijn lichtende bakens, mijlpalen, voorbeelden… álles wat je maar wilt.

Wat, als we onze ogen weg zouden denken,
om de toekomst te kunnen zien.

Ogen – hebben we ze eigenlijk echt nodig?
   …Als ik nou zeg: labrador-pup.
   Dan is die puppy nergens te bekennen, maar jij ziet hem dan toch? 
Om verder te kunnen kijken, hebben we onze echte ogen niet nodig. Sterker nog, soms juist even niet. We zien veel meer dan we denken. Méér dan we denken te kunnen zien. Als woord, als beeld, kortom, als beschrijving van tijd en ruimte geeft de horizon een ijking, maar: ‘een horizon’ is geen limiet.

We zien veel meer dan we denken.
Meer dan we denken te kunnen zien. 

En nu zeg jij: ja, en de toekomst is ook geen labrador-puppy.
   Ha! Nee zeg, gelukkig niet. 
Maar toch, in de toekomst kijken, wie wil wat nou nou niet? 
Verder met kijken dan, hoe je dat doet.

Voorspelbaar
In het leven heb je allereerst de zaken die soort van voorspelbaar zijn. Van mensen weet je hoe die zich gedragen, van processen waar die op uit zullen draaien, je kent de patronen waar je in zit. Met de competing forces of nature heb je ook al aardig rekening gehouden: jij kijkt goed uit als je oversteekt, niet? 
En, al is die scheefgezakt van luxeproblemen en andere lelijkheid, jij weet hoe de maatschappij is georganiseerd. Ook ben je bekend met de vier seizoenen en weet ook maar al te goed hoe die schoolvakantie-gewijs zijn ingedeeld.
  Hiermee heb je leren schilderen: een plaatje in je hoofd. Daar heb je bij gemengd: je plannen, de reizen die je je voor hebt genomen, en misschien een kindje op komst. En, als er dan verder niks al te vreemds zal gebeuren, weet je ongeveer hoe jouw jaar verloopt.

  ….Zei ik nou: Niks al te vreemds
Nou, die  onvoorziene factor, daar was-t-‘ie dan toch!
De crisis die jou en je familie en iederéén heeft getroffen. 

Terug en vooruit
En psst… Nu zijn er dus mensen, die zeggen, we willen terug, “terug naar ‘normaal’”.
   …Als kind wilde ik altijd graag nieuwe kleren. Ik vroeg niet om normale kleren, als je snapt wat ik bedoel. Zijn we dan nu in ons “willen” tot een soort schildpad verworden; bevreesd voor het nieuwe, halsreikend uitkijkend naar het ‘normaal’..? 

Laten we bij deze oefening in de toekomst kijken dan tenminste uitgaan van nóg een gegeven, een typisch horizon-ding: Je beweegt altijd vooruit in het leven, er bestaat niet zoiets als “terug”.

Je beweegt altijd vooruit in het leven,
er bestáát niet zoiets als “terug”.

Net als de zon die weer opkomt aan de andere kant van de aarde, draai je als mens toch ook vaker – zo niet dagelijks – langs veel dezelfde punten, ik bedoel, momenten van eenzelfde soort, bekende situaties, maar dan ‘met de kennis van nu’? Dat maakt deze zelfde soort momenten nooit hetzelfde als toen. 
   Dus ook als je echt niet zo bevreesd bent voor het nieuwe, kan het toch zijn dat je (door corona, of dat misschien niet eens) soms denkt: wat staat mij verder te wachten? Ja, wat komt er hierna? Wat ligt er dan achter die horizon-die-geen-limiet-is; wat ligt er dan achter die rand?

Nóg een horizon-ding in onze toekomst-kijk-oefening dan; een ervaring uit de eerste hand: Als je de horizon kent als een ding dat met je mee schuift bij iedere stap, dan ga je dus bij iedere stap, tegelijk, op datzelfde moment, ook een stapje voorbij die rand! 

Als de horizon met je mee schuift bij iedere stap,
dan ga je dus bij iedere stap, tegelijk, op datzelfde moment,
ook een stapje voorbij die rand! 

Een stap… bijvoorbeeld je rijbewijs, of je master halen, of later: uithalen naar je baas,
het aangaan van een nieuwe relatie, het blocken van een contact; hoe moedig of alledaags zulke stappen ook moge zijn; ook toen ik ze argeloos, gedachteloos nam, kon ik ‘m krijgen: die blik over de rand. 
   En… wat heb ik toen gezien?
   Mensen, ik wil de spanning niet verpesten, maar… eerlijk? 
Óver die rand, dus gewoon een stukje verder op deze aardbol, bij wijze van spreken… heel anders is het daar niet! 

Voorbij de rand
Hm, ik hoor je denken, en wat betekent dat dan?
   Voor de éen is dit inderdaad bést een hoopvol gegeven: zo van: dat wat ik heb, hoe weinig ook – als ik maar uitkijk bij het oversteken; veel minder zal het nooit worden! 
   Voor een ander, iemand die niet zo lekker gaat, kan hierbij ónrust de kop op steken. Want, ja, als je het zo bekijkt, als het voorbij die horizon-rand dus niet zo ánders is, komt die dus nooit meer uit de shit…

Ja, in de éen zijn wereld is het gegeven dat je de rand met elke stap over-kijkt de basis
voor eeuwige vrede; zo welvarend, eerlijk en duurzaam als het is… je mag in je handen wrijven (want zo kan het nu al bijna niet!) In een andere wereld is het een grote zorg, een schrikbeeld: dat het niet zomaar beter zal worden. Hoe is dit tij dan nog te keren? We koersen af op een dystopie… 

Wat ik maar wil zeggen, en daarmee ook terug naar jou; is dat je hele horizon, dus met rand en al, besloten lijkt te liggen in jouw eerstvolgende stap. En dat, wat we bedoelen met de toekomst die we zo graag willen kunnen bekijken: die toekomst is nu. Nee, dat is geen holle frase, want dat heeft betekent wel degelijk wat. Namelijk dat je bij elke volgende stap maar liever alert bent in welke richting je die zet. 

Dat je hele horizon, met rand en al,
besloten lijkt te liggen in jouw eerstvolgende stap.

Goed kijken
En ja, dan heeft het dus zin om eens goed te kijken naar de horizon. Jouw horizon: hoe ziet die er uit? Want: als het beeld zoals het “nu” is, ook het beeld is dat je ongeveer kunt verwachten, hoe zorg je dat je die vrede kunt borgen, of –may-day, may-day – hoe kom je in vrédesnaam nog ergens anders op uit?

De horizon. Daar sta je dus altijd en onveranderlijk precies middenin. 
   Kijk er maar eens naar.
   En vergeet je echte ogen voor even. 
Kijk bijvoorbeeld naar je plannen, hoe lang trek je daar voor uit, een jaar? Een decennium, misschien je hele leven? Heb jij je mooiste herinnering al een plekje gegeven, die fout van je zijn plek gewezen, of zweven ze je nog achterna? 
   En waar sta jij naar toegedraaid? Kan letterlijk zijn of figuurlijk; naar een ding, of naar een idee. Je voelt je ergens toe aangetrokken, of je hebt je er juist van afgekeerd. En deed je dit dan gedachteloos, árgeloos, of juist heel bewust? En, vertel – als jij iets de rug toe keert, weet je ook waar je neus wél naar wijst? Kortom, welke toekomstbeeld bekrachtig jij?

Als jij iets de rug toe keert, weet je dan ook 
waar je neus wél naar wijst?

Aangrijppunt
De horizon in ruimte, de horizon in tijd. Die horizon vormt zich door wat jij daar in ziet. 
Een denkbeeldige bol, zonder aardkorst, zonder limiet, de zee aan ruimte van binnen waar alleen jij het zicht op hebt. De horizon is een aangrijppunt: waar jij nu staat, zo uit deze bijzondere tijden komend, kun je naar alle kanten bekijken om, zonder ogen nodig te hebben, iets over je toekomst te zien.

– Iris Droog

Deze zienswijze wordt uitgewerkt in het Horizon Atelier – een artistiek onderzoek aan de hand van de horizon in verbeelding. Kijk voor meer informatie op horizonatelier.nl.

Beluister dit essay als mini-masterclass “In de Toekomst Kijken’: